دا دكابل راډيوده

دا هغه غږوه چي د هيواد د مطبوعاتي په آسمان كي د لومړي ځل لپاره د كابل راډيو خپروني د يوه وياند له خوا په همدي انانس باندي خپلي خپروني پيل كړي .
اوسني راډيو افغانستان او پروني راډيو كابل په 1304 كال كي د شاه امان الله خان د دوري ترقي او پرمختګ د پلانونو په اساس يي بنسټ كيښودل شو .
د 1306 كال د تلي ( ميزان ) په مياشت كي يوه وړه ليږدونكي دستګاه د اوسني كابل د آرتل پله په سيمه كي د لندني كوټي په نوم د 360 مترو په لرلو سره خپلي خپروني په ژوندي توګه پيل كړي او تر 1307 كال پوري يي خپرونو دوام درلود او وروسته له هغه د يوي اوږدي مودي لپاره د كورنيو شخړو له كبله خپروني په ټپه ودريدي .
وروسته له شپاړسو كلونو ځنډ څخه بيرته د محمد ظاهرشاه د پاچاهي په لومړيو كي د كابل راډيو خپروني په پل باغ عمومي كي د نويو استديوګانو په جوړولو سره خپلي خپروني د 1320 كال د وري په مياشت كي د صدارت د مرستيال او د وخت د پوهني د وزير خداي بښلي محمد نعيم خان په وينا سره پيل شوي .
د كابل راديو خپروني هغه مهال د سهار له خوا يو ساعت او د شپي له خوا دوه ساعته وي چي د شل كيلو واټه دستګاه په وسيلي په منځنيو څپو د 606 كيلو سايكل خپروني درلودلي .
هغه مهال لومړني راډيو ګاني چي خلكو ورڅخه استفاده كوله كرستل او ګوشكي لرونكي وي چي بڼه يي د تليفون ګوشي ته ورته وي او يوازي يوه تن له هغه څخه استفاده كولاي شو.
د كابل راډيو د خپروني مسول په هغه وخت كي خداي بښلي غلام جيلاني آريزوي ، علي احمد دراني او علي احمد نعيمي وه .
په 1330 كال كي د بهرنيو ژبو لپاره د منځنيو څپو دستګاه جوړه شوه چي په لومړي سركي په اردو او وروسته په انګليسي آلماني عربي فرانسوي  او روسي ژبو سره خپلي خپروني پيل كړي چي د هيواد د ننه سر بيره په بهركي هم ډير اوريدونكي درلودل .
په 1343 كال كي په نويو وسايلو سمبال استديوګاني د وزيراكبرخان ميني په انصاري واټ كي د آلمان د دولت په مرسته د اوه د ثبت استديوګانو دوه استديوګاني د خپرولو او يو ستر تالار جوړ او كابل راډيو د افغانستان راډيو په نامه ونومول شوه په كارپوه او مسلكي افراد يو په بل پسي لكه خداي بښلي بينوا عباسي كشككي ډاكتر محمود حبيبي لطيفي او ډاكتر لطيف جلالي د افغانستان راډيو مسووليت په غاره درلوده
د افغانستان راډيو خپروني په 1386 كال كي د سهار له پنځو بجو څخه د شپي تر دولسو بجو پوري د بيلابيلو اسلامي ټولنيزو سياسي اقتصادي فرهنګي اطلاعاتي او موسيقي د ډير ښه كيفيت او كميت په درلودلو سره په ټول هيواد او د سټلايت دستګاه له لاري په ټوله آسياكي د آوريدلو وړ دي موږ پدي هڅه كي يو چي د افغانستان راډيو خپروني د ملي راډيو تلويزيون په مرسته 24 ساعتونو ته پراختيا وركړو 

(( تاریخچه هنروادبیات ))

از نخستین روز های نشرات رادیو ؛ رگه های از شعر و نشر هنری در برنامه های رادیو راه داشت . تنظیم همین برنامه ها باعث گشت تا در سال « 1342 » خورشیدی اداره هنروادبیات در چوکات رادیوی و قت گشایش یابد و برنامه های ادبی به گونه منظم سروسامان گیرد و گردانندگان این اداره ساز و برگ مسایل ادبی را فراهم آرند.

جایگاه اداره هنروادبیات رادیو ؛ بنا بر خصیصه عاطفی خود که با رنگین کمان هنر و پرنیان هزار رنگ شعروادب ؛ پیوند دارد ؛ از همان آغازین روز های نشرات رادیو ؛ مشخص بود و هواخاهان و مشتاقان خود را در کنار خود داشت.

اداره هنروادبیات در ماه جوزای سال 1342 خورشیدی در چوکات رادیوی وقت که بنام رادیو کابل مسمی بود بنیان گذاری گردید ولی این خبر به صورت رسمی بازتاب نیافت اما در ماه میزان همان سال یعنی چهار ماه بعد از تاسیس این اداره آگاهی داده شد که اداره هنروادبیات رادیو چهارماه قبل تاسیس شد .

هرچند در آغاز برنامه های تولیدی اداره هنروادبیات نسبت به اداره روزنه که از اداره های عمده رادیو بود ؛ محدود تر می نمود ؛ اما از موضوع معنوی خود گرانبارتر و ارجمند تر بود صبغه نشرات اداره هنروادبیات طوری بود که ادبیات به عنوان محور اساسی و روح کلی برنامه ها ؛ شریان اصلی برنامه های این اداره را تشکیل میداد. ولزا همواره برنامه های اداره هنروادبیات بازبان بلند ؛ محکم و  وزین عرضه می شد و یک سروگران از سایر برنامه ها سنگین تر و بارز تر بود . وقتی گاهنامه این برنامه ها را ورق گردانی کنیم ؛ می نگریم که شخصیت های نخبه و قلمبدستان مطرح کشور ؛ همگام و همقدم برنامه های این اداره بوده اند و همواره نطاقان نامدار و شایسته کشور فراورده های ناب اداره هنروادبیات را به خوانش گرفته اند.

با گذشت روزگار ؛ همانگونه که رادیوی افغانستان در مقیاس کلی خود تکامل پذیرفت و روز تا روز پله های باروری و اعتلا را پیمود ؛ اداره هنروادبیات نیز همراه باآن از این ره آورد بدورنماند و در تکامل هویت خود ؛ لیل و نهار بیشماری را پشت سر گذاشت و از دیدگاه ساختمان اداری خود به مدیریت و بعداً به مدیریت عمومی ارتقا یافت و در این زمان برنامه های اداره هنروادبیات رادیو کلاً در برگیرنده اشعار ؛ داستانها ؛ درامه ها ؛ مطالب تحلیلی و انتقادی در راستای ادبیات و هنر ؛ مسایل ذوقی و تفننی ؛ فرهنگ و فولکور مردم ؛ بازنمایی و بازشناسی ادب ؛ هنرو فرهنگ جهانی ؛ و سایر شگرد های اساسی ادب و هنر بود. البته در کنار سایر برنامه های ادبی این اداره که مشتمل بر برنامه های شعری ؛ تحقیقی ؛ انتقادی و معلوماتی بود ؛ یک سلسله برنامه های نمایشی و دراماتیک نیز عرض وجود کرد که رادیو درامها و داستانهای دنباله دار رادیو ؛ از همین دست بود. در این برنامه ها داستانهای نویسندگان داخلی و خارجی تنظیم رادیویی شده و گاهی روایت نیز میگردید و به صبغه تمثیلی ارائه می شد.

از اواخر دهه چهل و آغاز دهه پنجاه ؛ روزگاران بارآوری اداره هنروادبیات آغاز گردید و بانحو بارزی ؛ این سلسله پیگیری شد از این زمان به بعد ؛ شمار برنامه های جدید اداره روزتاروز فزونی یافت و اداره در میان سایر بخشهای نشراتی رادیو افغانستان جایگاه خود را به صورت کلی ؛ مشخص کرد.

ناگفته نباید گذاشت که بسیاری از برنامه های اداره باحفظ شیوه و ماهیت خود ؛ تاهنوز ادامه دارد و هر آنگاهیکه ترنم آشنایی آغاز برنامه در گوشهای ما طنین می افگند ؛ مارا در آنسوی روزها و ماهها و سالها می برد و نگهت آشنای خاطره ها و یاد های دیرینه سال را باخود ارمغان میکند و اما  برخی از این برنامه ها اکنون جاخالی کرده و به جای آن برنامه های جدیدی ایجاد شده است.

از برنامه هاییکه عمر طولانی داشته اند ؛ میتوان از این برنامه ها یاد کرد:

زمزمه های شبهنگام ؛ از هرچمن سمنی ؛ مجله رادیوئی ؛ داستان های دنباله دار رادیو ؛ نیایش بامدادی ؛ رادیو درام ؛ دانه های قیمتی از فرهنگ عامیانه ؛ ترازوی طلائی ؛ نمایش رادیوئی ؛ سهارنی نذرانه ؛ پرطاووس ؛ دنیای ادب ؛ زنگهای تفریحی ؛ معرفی چهره های جاودان ادبیات و برنامه اخبار کوچک از دنیای بزرگ که یک برنامه ذوقی و هنری بود.

زمانیکه در سال « 1357 » تلویزیون افغانستان در کنار رادیو ؛ به نشرات خود آغاز کرد ؛ ایجاب می نمود که اداره هنروادبیات در دوبخش تلویزیون و رادیو به نشرات بپردازد . از همین رو بخش تلویزیون نیز در چوکات اداره جداگانه عرض وجود کرد که البته اداره هنروادبیات رادیو ؛ به مدیریت عمومی هنروادبیات رادیو تلویزیون تعدیل نام شد و مدیریت های جداگانه هنروادبیات رادیو  هنروادبیات تلویزیون و نمایشنامه ها را رهبری میکرد . و اما به مقتضای نیازمندی روز و تحولات گوناگون سیاسی ؛ اجتماعی در کشور ؛ مدیریت عمومی هنروادبیات رادیوتلویزیون در سال 1362 خورشیدی به ریاست ارتقا یافت و تا کنون دارای ساختار مشخص خود بوده و برنامه های مستقل خود را در بخش های رادیو و تلویزیون تولید مینماید.

اکنون اداره هنروادبیات رادیو در دوبخش مدیریت برنامه های ادبی و نمایشی مجموعاً در هفته پازنده ) برنامه که مدت « 21 » ساعت نشرات رادیو را در بر می گیرد در زمینه های مختلف هنر ؛ ادبیات ؛ مسایل تحقیقی ؛ هنری ؛ ادبی ؛ شعر ؛ داستان ؛ سینما ؛ تیاتر ؛ موسیقی ؛ عرفان و غیره ؛ برای مشتاقان هنرو فرهنگ تقدیم میدارد . که اینک نام ؛ مدت نشر و فاصله نشراتی برنامه های اداره هنروادبیات در بخش رادیو را به معرفی میگیریم.

 

شماره	نام برنامه	روزنشر	ساعت نشر	وقت مجموعی	تعداد برنامه ها در هفته
1	پیام صبگاحان	همه روزه	6صبح	60   دقیقه	هفت  برنامه
2	مجله رادیویی	روزجمعه	10  صبح	60   دقیقه	یک برنامه
3	پرنیان	شب دوشنبه	9:30 شب	30   دقیقه	یک برنامه
4	زمزمه های شبهنگام	شبهای سه شنبه ؛ پنجشنبه و جمعه	10  شب	60   دقیقه	سه برنامه
5	ازهر چمن سمنی	روز جمعه	11 قبل از ظهر	60   دقیقه	یک برنامه
6	دنیای کتاب	روز جمعه	9:5 صبح	25   دقیقه	هرپانزده روزبعد
7	مشعلداران سخن	روز جمعه	9:5 صبح	25   دقیقه	هرپانزده روزبعد
8	کاروان حله	روز پنجشنبه	11:5 قبل ازظهر	55   دقیقه	یک برنامه
9	یادنامه مردان خدا	روزشنبه	5:30 شام	30   دقیقه	هرپانزده روز بعد
10	دحق پتنگان	روزشنبه	5:30 شام	30   دقیقه	هرپانزده روز بعد
11	آیینه آدینه	روزجمعه	9:30 صبح	30   دقیقه	یک برنامه
12	نیش و نوش	روز شنبه	9:30 صبح	30   دقیقه	یک برنامه
13	درامتداد شب	شام جمعه	9:30 صبح	30   دقیقه	یک برنامه
14	داستانهای دنباله دار	شبهای شنبه ؛ یکشنبه ؛ و دوشنبه	9 شب	30 دقیقه	سه برنامه
15	رادیو درام	شب جمعه	9 شب	50   دقیقه	یک برنامه
16	از هرچمن سمنی	شب چهارشنبه	11 شب	60   دقیقه	یک برنامه
17	مجله رادیویی	شب شنبه	11 شب	60   دقیقه	یک برنامه