خبرهای داخلی فرهنگ و هنر

شب یلدا تعریف از یک فرهنگ پربار کهن

افغانستان گذشته پر بار فرهنگی داشته وتمدن های را تجربه کرده که مفاخری زیادی برای مردم ما از خراسان کهن وآریانای باستان به ارث رسیده که هر کدام آن فلسفه و تعریف خود را دارد.
شب یلدا یا شب چله یکی ازداشته ها ، باور ها و یادگار فرهنگی این سرزمین است در فرهنگ مردم افغانستان اهمیتی ویژه دارد.
مردم ما به گونه های متفاوت از این شب که طولانی ترین شب سال است تجلیل میکنند.
شب نشینی سفره چینی با غذا ها ویژه شعر خوانی… ویژگی های شب چله است.
فیض الله محتاج نویسنده وآگاه مسایل فرهنگی و ادبی در رابطه شب یلدا وجایگاه آن در فرهنگ مردم ما میگوید: شب یلدا از نگاه ابوریحان البیرونی منجم، ستاره شناس و فیلسوف شهیر خراسان که در عهد سلطان محمود غزنوی می زیست به این باور بوده که یلدا بین غروب آفتاب در آخرین روز ماه قوس واولین ساعات اول جدی قرار دارد.
شب یلدا به عنوان دراز ترین شب سال جز جشن آریایان بوده است ،آریایی ها این شب را پیروزی آفتاب بر تاریکی ، ازدیاد عمر آفتاب وکمی عمر تاریکی میدانستند.
شب یلدا در کنار آنکه در فرهنگ آریایان جایگاه ویژه دارد برای هندو ها نیز ارزش فرهنگی داشته وبا مراسم خاص از سوی آنان تجلیل میگردد.
به گفته محتاج، شب یلدا بر علاوه حوزه خراسان، در کشور های اروپایی نیز تجلیل میشود.
در اروپا بیشتر کشاورزان به ان دلبستگی دارند در افغانستان بیشتر مردمان حوزه شمال ،شمالشرق و مناطق مرکزی کشور از این شب تجلیل میکنند ودر میان آنها به عنوان شب چله معروف است.
محتاج میگوید که بر علاو ابوریحان البیرونی شعرا و علما دیگر کشور چون مسعودی در رابطه به شب یلدا در زمان شان حرف های داشته اند.
شب یلدا و تجلیل آن به هفت هزار سال پیش برمیگردد اما مردمان این سرزمین این رسم دیرینه را نگاه داشته و با برنامه های مختلف از آن تجلیل مینمایند.
افسر رهبین شاعرونویسنده و یک تن ازشخصیت های فرهنگی کشور این شب را رسم قدیم خراسان میداند و میگوید که شب یلدا که دراز ترین شب سال خورشیدی است در ایران کهن وخراسان بزرگ اسلامی به باور های جالب وشگفت انگیز همراه بوده است.
وی افزود که مردمان کشور ما دراین شب سفره یی از تربوز ،انار، بامیوه های دیگر ودر کنارآن شمع روشن کردند با سلیقه ویژه چیده میشود.
در سالهای پسین حافظ خوانی نیز به سفره یلدا افزوده شده وآن را آرایش خاص بخشیده است.انگیزه اصلی برگزاری جشنواره شب یلدا را آریایی ها در دراز شدن روز ها ونزدیک شدن زمین به سوی آفتاب می پنداشتند زیرا پس از این شب ها کوتاه وروز ها دزار می شود.
از دیگرسو این شب را به نام شب چله نیز می شناسند ومنظور آغاز دی ماه (جدی) است که تا دهم ماه بهمن(دلو) ادامه میابد.
در شماری از ولایت های کشور، از شب یلدا با مثنوی خوانی، حافظ خوانی و فال حافظ بزرگداشت مینمایند و بیشتر فعالان مدنی فرهنگیان، روزنامه نگاران و فعالان اجتماعی و دانشجویان در برنامه های بزرگتر شرکت میکنند.
استاد نیستانی استاد پوهنتون کابل در رابطه به جایگاه شب یلدا یا چله در فرهنگ مردم ماگفت: معنا واژه یلدا به مفهوم تولد است که ریشه در متون کهن دارد.
یلدا یا واژه دیگر(شب چله) نیز در فرهنگ ما معرفی شده است.
به گفته نیستانی، یلدا برای کشاورزان اهمیت بیشتری داشت زیرا بخشی عمده از مردم های قدیم وابسته به کشت وزراعت بودند.
وی مشخصا” به مردمان شمال وشمالشرق کشور اشاره کرد که به شیوه های گوناگون از یلدا تجلیل میکنند برای خود تربوز نگه میدارند، ضمنا برای انواع میوه های خشک را مانند هفت میوه نوروز تهیه می نمایند آنها در شب یلدا از تربوز ومیوه تر شده استفاه میکردندوچنین باور داشتند که استفاده از میوه های در شب یلدا(شب چله) مانع تشنگی در ایام تابستان خواهد شد.
استاد نیستانی این گفته ها را تکرار کرد که متون قدیم شب یلدا یا چله را پیروزی روشنایی بر تاریکی تعریف کرده اند.
شب یلدا در زمانی تجلیل میشود که روز ها سرد شده میرود و مردم سرمای زمستان را تجربه میکنند دراین وقت است که باشندگان کشور به خصوص در کابل این شب را با دوستان خود و راه اندازی برنامه های خاص پشت سر میگذارند.
مردم به این باوراند با تغییر چهره طبیعت، تغییر درافراد نیز احساس شود کدورت ها ودشمنی را پشت بگذارند و زندگی لذت بخش را در صلح و صمیمیت تجربه نمایند.
همه ساله با نزدیک شدن این شب مردم با رسوم و عنعنات خاص به استقبال این شب میروند وحتی دربرخی کشورها با برگزاری رقص و پایکوبی این شب را جشن میگیرند.
یلدا از ریشه ناتالیس رومی گرفته شده و تولد معنی میدهد در افغانستان رسم براین است که این شب تولد یک نوید دوباره را بر مردم میدهد تا برنامه های خود را به صورت درست سر و سامان بدهند.